ଭାରତର ସ୍ୱାଧୀନତା ଇତିହାସରେ ଅନେକ ମହାନ ସଂଗ୍ରାମୀଙ୍କ ନାମ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅକ୍ଷରରେ ଲେଖା ହୋଇଛି। କିନ୍ତୁ ଏମିତି ଜଣେ ନେତା ଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କ ନାମ ଶୁଣିଲେ ଆଜି ବି ଭାରତୀୟଙ୍କ ମନରେ ଦେଶପ୍ରେମର ଭାବନା ଜାଗ୍ରତ ହୁଏ। ସେ ହେଉଛନ୍ତି,ନେତାଜୀ ସୁଭାଷ ଚନ୍ଦ୍ର ବୋଷ। ଏକ ଯୁବକ,ଯିଏ ସୁଖ-ସୁବିଧାର ଜୀବନ ଛାଡ଼ି ଦେଶର ସ୍ୱାଧୀନତାକୁ ନିଜ ଜୀବନର ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିଥିଲେ।
୨୩ ଜାନୁଆରୀ ୧୮୯୭। ଓଡ଼ିଶାର କଟକ ସହରରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ ଜଣେ ଅସାଧାରଣ ଶିଶୁ,ସୁଭାଷ ଚନ୍ଦ୍ର ବୋଷ। ତାଙ୍କ ପିତା ଥିଲେ ଜାନକୀନାଥ ବୋଷ ଏବଂ ମାତା ପ୍ରଭାବତୀ ଦେବୀ। ସେ ଏକ ଶିକ୍ଷିତ ଓ ସମ୍ମାନିତ ପରିବାରରେ ବଢ଼ିଥିଲେ। ଛୋଟବେଳୁ ସୁଭାଷଙ୍କ ମନରେ ଦେଶପ୍ରେମ ଓ ଆତ୍ମଶୃଙ୍ଖଳାର ଭାବନା ଦେଖାଯାଇଥିଲା। ତାଙ୍କ ଶିକ୍ଷାଜୀବନ କଟକରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ପରେ ସେ କୋଲକାତାରେ ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।
ସ୍ୱାମୀ ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କ ଚିନ୍ତାଧାରା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ମନରେ ଗଭୀର ପ୍ରଭାବ ପକାଇଥିଲା। ପରିବାରର ଇଚ୍ଛା ଥିଲା ସୁଭାଷ ଜଣେ ବଡ଼ ସରକାରୀ ଅଧିକାରୀ ହୁଅନ୍ତୁ। ସେ ଇଂଲଣ୍ଡ ଯାଇ Indian Civil Service—ICS ପରୀକ୍ଷା ଦେଲେ। ସେଠାରେ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭଲ ଫଳ କରିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଏଠି ଆସିଲା ଜୀବନର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ମୋଡ଼।
ବ୍ରିଟିଶ ସରକାରଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଉଚ୍ଚ ପଦବୀର ଚାକିରି ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଥିଲା। କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ମନ କହୁଥିଲା, ଦେଶ ଯେତେବେଳେ ପରାଧୀନ, ସେତେବେଳେ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସଫଳତାର ମୂଲ୍ୟ କଣ? ଶେଷରେ ସେ ICS ଚାକିରି ଛାଡ଼ି ଭାରତର ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଯୋଗ ଦେଲେ।
କଂଗ୍ରେସ ଓ ରାଜନୈତିକ ଜୀବନ
ଭାରତକୁ ଫେରିବା ପରେ ସୁଭାଷ ଚନ୍ଦ୍ର ବୋଷ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସ ସହ ଯୋଡ଼ି ହେଲେ। ଚିତ୍ତରଞ୍ଜନ ଦାସ ତାଙ୍କ ରାଜନୈତିକ ଜୀବନର ଜଣେ ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରେରଣା ଥିଲେ।
ସୁଭାଷଙ୍କ ଭାଷଣ, ସଂଗଠନ କ୍ଷମତା ଓ ଦେଶପ୍ରେମ ତାଙ୍କୁ ଖୁବ ଶୀଘ୍ର ଜଣେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଯୁବ ନେତାରେ ପରିଣତ କଲା। ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ ତାଙ୍କୁ ଅନେକଥର ଗିରଫ କଲା। କିନ୍ତୁ ଜେଲ୍ ତାଙ୍କ ମନୋବଳକୁ ଭାଙ୍ଗିପାରିଲା ନାହିଁ।
କଂଗ୍ରେସ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ
୧୯୩୮ ମସିହାରେ ସୁଭାଷ ଚନ୍ଦ୍ର ବୋଷ କଂଗ୍ରେସର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ହେଲେ। ୧୯୩୯ରେ ମଧ୍ୟ ସେ ପୁନର୍ବାର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ନିର୍ବାଚିତ ହେଲେ। କିନ୍ତୁ କଂଗ୍ରେସ ମଧ୍ୟରେ ରାଜନୈତିକ ରଣନୀତିକୁ ନେଇ ମତଭେଦ ବଢ଼ିଲା। ସୁଭାଷ ଚାହୁଁଥିଲେ ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ ବିରୋଧରେ ଅଧିକ ତୀବ୍ର ଚାପ ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଉ। ଶେଷରେ ସେ କଂଗ୍ରେସ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ପଦରୁ ଇସ୍ତଫା ଦେଲେ ଏବଂ ପରେ Forward Bloc ଗଠନ କଲେ।
ଐତିହାସିକ ପଳାୟନ
ବ୍ରିଟିଶ ସରକାର ସୁଭାଷଙ୍କ ଉପରେ କଠୋର ନଜର ରଖିଥିଲା। କିନ୍ତୁ ୧୯୪୧ରେ ସେ ଘରେ ନଜରବନ୍ଦୀ ଥିବା ସମୟରେ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁପ୍ତ ଯୋଜନାରେ ସେଠାରୁ ବାହାରିଗଲେ।
ଭାରତରୁ ବାହାରି ସେ ଆଫଗାନିସ୍ତାନ ଦେଇ ଜର୍ମାନୀ ପହଞ୍ଚିଲେ ଏବଂ ବ୍ରିଟିଶ ବିରୋଧୀ ସହଯୋଗ ଖୋଜିଲେ। ତାଙ୍କ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଥିଲା ଗୋଟିଏ ଭାରତର ସ୍ୱାଧୀନତା।
ଆଜାଦ ହିନ୍ଦ ଫୌଜ
୧୯୪୩ ରେ ସୁଭାଷ ଚନ୍ଦ୍ର ବୋଷ ଜାପାନ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଠାରେ ସେ Indian National Army—INA, ଅର୍ଥାତ୍ ଆଜାଦ ହିନ୍ଦ ଫୌଜ,ର ନେତୃତ୍ୱ ନେଲେ। ଏହି ସଂଗଠନର ପୂର୍ବରୁ ଥିବା ରୂପ ଯୁଦ୍ଧବନ୍ଦୀ ଓ ପ୍ରବାସୀ ଭାରତୀୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗଠିତ ହୋଇଥିଲା। ସୁଭାଷଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ INA ଭାରତର ସ୍ୱାଧୀନତା ପାଇଁ ସଶସ୍ତ୍ର ସଂଗ୍ରାମର ପ୍ରତୀକ ହେଲା।
“ଜୟ ହିନ୍ଦ”
ଏହି ସ୍ଲୋଗାନ୍ ପରେ ଭାରତୀୟ ଦେଶପ୍ରେମର ଏକ ପରିଚିତ ଅଭିବାଦନରେ ପରିଣତ ହେଲା। ମହିଳାମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସେ ସଂଗ୍ରାମରେ ସଂଗଠିତ କରିଥିଲେ। ରାଣୀ ଝାନ୍ସୀ ରେଜିମେଣ୍ଟ ଏହାର ଏକ ଐତିହାସିକ ଉଦାହରଣ।
ଆଜାଦ ହିନ୍ଦ ସରକାର
ସୁଭାଷ ଚନ୍ଦ୍ର ବୋଷ ନିର୍ବାସିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଆଜାଦ ହିନ୍ଦର ଅସ୍ଥାୟୀ ସରକାର ଗଠନ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ସ୍ୱପ୍ନ ଥିଲା ଏକ ସ୍ୱାଧୀନ ଭାରତ।
INA ଭାରତର ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ସୀମା ଦିଗରେ ଅଗ୍ରସର ହୋଇଥିଲା। ଯଦିଓ ଯୁଦ୍ଧର ପରିସ୍ଥିତି ତାଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ରହିଲା ନାହିଁ, ତଥାପି ଆଜାଦ ହିନ୍ଦ ଫୌଜର ସାହସ ଓ ତ୍ୟାଗ ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ଇତିହାସରେ ଏକ ବିଶେଷ ସ୍ଥାନ ନେଇଛି।
ରହସ୍ୟମୟ ଶେଷ ଅଧ୍ୟାୟ
୧୯୪୫ ମସିହା।ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ଶେଷ ଦିଗକୁ ଯାଉଥିଲା। ୧୮ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୪୫ରେ ତାଇପେଇ ନିକଟରେ ବିମାନ ଦୁର୍ଘଟଣା ସହ ଜଡ଼ିତ ଘଟଣାରେ ସୁଭାଷ ଚନ୍ଦ୍ର ବୋଷଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଥିବା ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ। କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁକୁ ନେଇ ଦଶନ୍ଧି ଧରି ବିଭିନ୍ନ ମତ ଓ ରହସ୍ୟ ରହିଆସିଛି। ତେଣୁ ନେତାଜୀଙ୍କ ଶେଷ ଦିନ ଆଜି ବି ଭାରତୀୟ ଇତିହାସର ଏକ ଆଲୋଚିତ ଅଧ୍ୟାୟ।
ଉପସଂହାର
ନେତାଜୀ କେବଳ ଜଣେ ରାଜନୈତିକ ନେତା ନଥିଲେ।ସେ ଥିଲେ ଏକ ଚିନ୍ତାଧାରା। ଏକ ସାହସ। ଏକ ଦେଶପ୍ରେମର ପ୍ରତୀକ। କଟକରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ଜଣେ ଯୁବକଙ୍କ ଯାତ୍ରା ତାଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱ ଇତିହାସର ଏକ ପରିଚିତ ଭାରତୀୟ ନେତାରେ ପରିଣତ କରିଥିଲା।
ତାଙ୍କ ଜୀବନ ଆମକୁ ଶିଖାଏ, ଦେଶ ପାଇଁ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖିବା ଦରକାର,ସେହି ସ୍ୱପ୍ନ ପାଇଁ ସାହସର ସହ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବା ଦରକାର। ନେତାଜୀ ସୁଭାଷ ଚନ୍ଦ୍ର ବୋଷଙ୍କ ସ୍ମୃତି ଭାରତୀୟ ଇତିହାସରେ ସଦା ଅମର ରହିବ।
ଜୟ ହିନ୍ଦ…